Bình bài thơ: "con một lòng xin mẹ"
Em đã đọc bài thơ thầy viết. Quả thật, rất ấn tượng. Em đã từng làm thơ, đã cảm nhận thơ của rất nhiều thi sĩ và nhiều người nhưng thơ của thầy chất chứa nhiều ý nghĩa sâu xa, không chỉ hay về ý tứ mà cả về ngôn từ.
Bài thơ của thầy có chút gì đó đúng với tâm trạng của em hiện giờ. Người con trai trong bài thơ khá sâu sắc trong tình yêu, nghĩa thầy trò và cũng hiếu thảo với cha mẹ thầy nhỉ!
Khi đọc xong bài thơ, dư âm đọng lại trong em như một câu chuyện kể vừa buồn vừa thiết tha. Chàng trai từ nơi núi rừng xa xôi về với miền xuôi- nơi phố biển nặng ân tình. Chàng trai đã nhận thức được nỗi nhọc nhằn của cha, nỗi gian truân của mẹ mặc dù bản thân chưa đỡ đần, chưa làm được gì. Như cánh chim non chập chững bước vào đời đón nhận tình đời, tình người và chếnh choáng, ngất ngây trước tiếng hát em – giọng sơn ca thỏ thẻ. Tình yêu tuổi học trò đến hồn nhiên, vô tư và cũng chất chứa sự ngây thơ, trong sáng. Thấm đẫm trong tình thầy, nghĩa bạn là sự ẩn dấu tình yêu dành cho cô gái cũng thật mặn nồng. Thời gian qua đi, kỷ niệm tưởng chừng có thế lãng quên nhưng tình chân thật có bao giờ biến đổi. Mẹ bảo rằng tình đầu con vụng dại, đắm trong con sự ngộ nhận yêu vờ, nhưng có ai đâu ngờ tình yêu con khó lòng vứt bỏ, con yêu người bằng cả trái tim yêu. Rời xa em, rời xa những ký ức về em, chàng trai đã đi khắp cùng trời cuối đất nhưng vẫn một lòng nhớ trường xưa, thầy cũ, bạn bè thân quen và ký ức về em – dáng hình, giọng hát như còn vang mãi đâu đây réo rắc, thiết tha như xiết chặt, quấn lấy không rời. Lòng chàng đau, tim chàng thắt lại. Không gì có thể thay thế em trong cuộc đời này. Chàng trai chân thành bày tỏ và van xin mẹ một lòng tác hợp để tình yêu được kết trái, đơm hoa.
Mở đầu bài thơ, cảm thức về thời gian với khoảnh khắc chàng trai tựu trường và hình ảnh lao động quen thuộc của những người lao động vùng cao.
“ Tháng tám nắng rắc vàng sườn núi
Chim Chơ Rao chao chát gọi bầy
Cha đốn củi lưng đầy muỗi vắt
Mẹ dầm mình nắng gắt ban trưa”.
Tháng tám vẫn còn đó cái nắng chói chang bao trùm mọi nẻo, ở đây ta bắt gặp cụm từ “nắng rắc vàng” chứ không phải là “nắng mới reo ngoài nội” như Lưu Trọng Lư đã dùng hay “nắng hàng cau nắng mới lên” như Hàn Mặc Tử đã tả trong bài “Đây thôn Vĩ Dạ”. Đây là cái nắng mang hơi hướng của hồn người, dường như được gieo rắc, trải đều trên sườn núi. Không tinh khôi, trong trẻo, không dữ dội, chói lòa nhưng ẩn chứa một màu vàng rực lửa. Trong khoảng không vô tận của núi đồi, xuất hiện “cánh chim Chơ Rao” biểu tượng cho thời gian, cho mùa thu. Chúng đang nhao nhác gọi bầy như hốt hoảng, sợ sệt kiếm tìm đồng loại cùng đoàn tụ, cùng hòa hợp. Ở câu thơ này tác giả dùng từ láy “chao chát” là một sự sáng tạo không chỉ gợi sự hoảng sợ mà còn chất chứa sự chanh chua, vật vã để cầu mong được đoàn viên.
Trong điểm nhấn về thời gian ấy, hiện lên hình ảnh người cha đang đốn củi bao quanh là “muỗi vắt”, người mẹ “dầm mình” trong cái nắng gắt buổi ban trưa. Thật hay, khi tác giả dùng từ “dầm mình” chỉ vẻn vẹn bấy nhiêu thôi mà sự nhọc nhằn, tần tảo, nỗi gian truân của cha mẹ hiện lên mồn một.
Đến khổ thơ thứ hai: “Con chưa hiểu, chưa đỡ đần cha mẹ
Chưa làm vui lui bớt nhọc nhằn
Chưa thể hái, chưa làm nên quả
Như chim non con bước vào đời”.
Chàng trai chưa đủ lớn, chưa hiểu hết sự đời, chưa đỡ đần những công việc nặng nhọc, chưa làm vui lòng cha mẹ. Cũng chưa thể làm được điều gì, chưa quyết định được hướng đi cho bản thân và cuộc đời mình. “Như chú chim non” bé nhỏ, yếu ớt đang chập chững bước vào đời, bước vào ngưỡng cửa đầy chông gai, bước vào một thế giới lắm điều diệu kỳ và cũng không kém những cám dỗ, cần người dẫn dắt và chỉ đường. Ở câu thơ thứ hai có sự kết hợp từ và vần độc đáo “Chưa làm vui lui bớt nhọc nhằn”. Chính việc làm có ý nghĩa, chính sự thành đạt của con sẽ làm “lui bớt”, dịu đi nỗi “nhọc nhằn” của những trưa “dầm mình” trong nắng vất vả đốn củi, làm nương của cha mẹ. Hai từ “vui, lui” khiến câu thơ chùn xuống nhẹ tênh như lòng cha mẹ hướng về con, như lòng con tri ân và ý thức được mình phải làm gì để hiếu thuận. Khổ thơ như một sự nhận thức chân thành, sâu sắc về bản thân, về lứa tuổi và việc cần làm lúc này của chàng trai.
“ Được đến lớp được về phố biển
Nơi yêu thương bè bạn xa gần
Nhiều dân tộc và người nhiều huyện
Con ngỡ mình bạn cũ tình thân…”
Từ núi rừng xa xôi, chàng trai bỏ lại sau lưng những nhọc nhằn, đắng cay của hai đấng sinh thành về với phố biển thực hiện ước mơ mong một ngày đền đáp công ơn trời biển ấy. Đến đây, được học tập trong một môi trường mới với những người bạn xa gần thuộc nhiều dân tộc, nhiều huyện khác nhau trong tỉnh. Xa lạ, không chút ruột rà, thân thích nhưng trong anh ngôi trường mới này là nơi yêu thương, che chở, cho anh niềm tin bước vào đời và những người bạn không quen ấy lại gần gũi, thân quen như những người bạn cũ nặng tình thâm.
“ Không tiếng sáo, chiêng cồng thôi thúc
Con hóa thành ca sĩ Y Moan
Không đàn Tính tiếng Then còn gãy khúc
Váy em xòe, khuôn ngực trăng non”
Được sống ở thành phố, được tiếp cận với nhiều phương tiện, điều kiện học tập thuận lợi. Hàng ngày, không được nghe tiếng sáo, tiếng chiêng cồng của núi rừng thôi thúc nhưng bỗng chốc con trở thành ca sĩ Y Moan được đón chào như viên ngọc quý, như thanh âm trong trẻo giữa bản đàn mà nhạc luật còn nguyên giá trị. Nơi đây, “không đàn Tính, tiếng Then còn gãy khúc”, không có những đêm lễ hội để được nhìn thấy những chiếc váy xòe xinh xắn, những cô gái dân tộc trẻ trung đầy nhiệt thành với những điệu múa thân quen. Nhưng trong anh vẫn hiển hiện những sắc màu, hình ảnh của quê hương, xứ sở. Và rồi, điều kỳ diệu - thanh âm của đời anh xuất hiện thật bất ngờ:
“ Đêm hội trại con mơ về cổ tích
Chàng Đam San chiến thắng nữ thần
Hồn dân tộc hóa hồn đất Việt
Em hát bài ơn Bác làng Chăm…”
Đêm hội trại, đêm học sinh chúng con được thể hiện tài năng của mình, được vui chơi thỏa thích với lửa trại tưng bừng. Và cũng trong đêm hôm ấy, bao nhiêu những mơ ước, bao nhiêu những điều thú vị đã chấp cánh cho chàng trai. Anh đã “mơ về cổ tích”, như chứng kiến hình ảnh “Chàng Đam San chiến thắng nữ thần”. Và lúc này, “Hồn dân tộc hóa hồn đất Việt” tình yêu quê hương, đất nước hiện hữu trong chàng trai như một nhân chứng cho nỗi nhớ về xứ sở, gia đình. Thật diệu kỳ trong khoảnh khắc ấy, chàng trai được lắng nghe giọng hát em – trầm ấm, thiết tha với những ca từ trong trẻo của bài hát “Ơn Bác làng Chăm”.
“ Năm tháng qua đi kỷ niệm xa xăm
Ai có thể làm thời gian ngừng lại
Có ai bảo học trò vụng dại
Nụ hoa đầu em giữ vẹn nguyên”
Thời gian qua đi, kỷ niệm tuy xa xăm nhưng vẫn còn đó trong chàng trai những tình cảm mặn nồng sâu sắc dành cho những con người nơi phố biển, nơi anh đã trải qua biết bao những buồn vui, thương nhớ lẫn nỗi buồn thơ ngây, nồng nàn. Xót xa với kỷ niệm, đau đáu với thời gian anh khao khát ai đó có thể làm thời gian ngừng lại, lúc đó anh sẽ không để lỡ những điều đã qua. Và có lẽ trong anh lúc này, nỗi đau về mối tình không trọn vẹn cứ dày xé tâm can: “ Có ai bảo học trò vụng dại
Nụ hoa đầu em giữ vẹn nguyên”
Tuổi học trò thơ ngây, tình yêu tuổi học trò vô tư, trong sáng hồn nhiên không vương chút bụi trần. Nhẹ nhàng quan tâm, chia sẻ những vui buồn thơ dại, vui cùng bạn lúc điểm cao, được thầy khen, bạn quý; đau cùng bạn lúc điểm kém, bị thầy la, gia đình chê trách; cùng nhau vượt qua khó khăn, thử thách cùng hướng đến tương lai với những mơ ước, khát vọng đẹp.
Không vụng dại, không giản đơn nhưng vẫn giữ đúng chuẩn mực của lứa tuổi hồng chân thành và sâu sắc. Ở câu thơ cuối, tác giả viết “Nụ hoa đầu em giữ vẹn nguyên”, ý đồ khá hay song nếu viết như thế, câu thơ không thoát hết ý nghĩa của tình yêu, “nụ hoa đầu” ấy phải chăng là kỷ vật của tình yêu hay đơn giản chỉ là nụ hoa anh tặng em ngày mình quen nhau? Em vẫn giữ nó bên mình, vẫn trân trọng như tình yêu ta vẹn nguyên như thuở ban đầu? Nếu cụm từ “nụ hoa đầu” được thay bằng “Nụ hôn đầu em giữ vẹn nguyên” thì ý câu thơ sẽ thanh thoát và thuyết phục hơn. “Nụ hôn đầu” là bằng chứng của tình yêu. Nói như vậy, không có nghĩa là hướng về cái bản năng, không phải hướng học trò yêu theo kiểu buông thả bởi tình yêu không chỉ đơn thuần là cái nhìn âu yếm, cái cười sẻ chia mà đó còn là niềm tin, sự khẳng định cho tình yêu đúng nghĩa với lứa tuổi.
“ Con đã đi xa khắp chốn khắp miền
Vẫn nhớ về trường, nhớ thầy cô, nhớ lớp
Nhớ dáng hình em, nhớ lời em hát
Con một lòng xin mẹ, mẹ ơi.”
Ai cũng bảo rằng “Tình tuổi nhỏ nên tình người rất vội”, tình yêu tuổi học trò chẳng qua là sự cảm phục, mến mộ một tính cách, đặc điểm nào đó từ người bạn khác giới chứ chẳng phải là tình yêu đúng nghĩa. Nhưng với em, đó là thứ tình yêu tuyệt vời và trong sáng nhất. Tình yêu ấy thật hồn nhiên chẳng vướng chút lợi danh, thực dụng, không bị chi phối bởi yếu tố hình thức hay kinh tế. Nhưng cũng phải công nhận một thực tế là rất hiếm có mối tình thời học sinh được tiến xa hơn mà hầu như đều tan vỡ theo kiểu:
“Em ơi! Tình chỉ đẹp khi còn dang dở
Đời mất vui khi đã vẹn câu thề”
Ở bài thơ này, những đấng sinh thành của chàng trai cũng không thoát ra khỏi quan niệm ấy của rất nhiều người trong xã hội. Một chàng trai dân tộc Êđê yêu tha thiết cô gái người dân tộc Tày không được cha mẹ ưng thuận, chàng biết làm gì ngoài việc khẳng định tình yêu của mình là chân thật. Ở cái tuổi “Ăn chưa no, lo chưa tới” chàng trai có dám chống lại hay bất chấp sự phản đối của gia đình để sống trọn vẹn cho tình yêu của mình? Chàng trai đã “đi khắp chốn khắp miền” để lãng quên mối tình ấy nhưng tình yêu gắn chặt trong tâm trí “càng cố quên thì lại càng nhớ” và nỗi nhớ như sát muối vào lòng khi kỷ niệm cứ hiện về trong anh.
“Vẫn nhớ về trường, nhớ thầy cô, nhớ lớp”
Nhớ da diết kỷ niệm trường xưa, thầy cô và bè bạn. Nỗi nhớ ấy làm nền, là bức bình phong cho một nỗi nhớ còn lớn lao, luôn đeo đẳng trong anh đó là nỗi nhớ về em – nhớ dáng hình, nhớ lời em hát. Tất cả như khắc sâu vào tim không thể tách rời. Với điệp từ “nhớ”, chàng trai đã khẳng định với mẹ tình yêu ấy có ý nghĩa thế nào với cuộc đời mình, bày tỏ, cởi mở không một chút rụt rè mong tìm thấy sự đồng cảm của mẹ, để mẹ không chỉ tác hợp cho tình anh mà còn vui vẻ chúc phúc cho tình yêu con trẻ. Những dòng nhớ ấy kết hợp với nhau nhằm lay động, đánh vào tâm tình của mẹ, là bước chuẩn bị cho một lời van xin, thỉnh cầu đầy trân trọng, chân thành.
“ Con một lòng xin mẹ, mẹ ơi!”
Người ta thường nói “Trên đời không có gì trọn vẹn bằng sự bất hạnh”, như vậy có nghĩa là hạnh phúc thật sự rất khó trọn vẹn. Liệu chàng trai có thuyết phục được gia đình? Liệu tình yêu của họ có đến được với bến bờ của hạnh phúc hay không? Câu trả lời phụ thuộc vào yếu tố tình yêu giữa họ lớn đến mức nào? Hành động và con đường chinh phục của họ ra sao?
Quả thật, tình yêu có sức mạnh vô cùng nếu đó là tình yêu chân thành, xuất phát từ trái tim, xuất phát từ ước vọng được bên nhau, chia sẻ, được bù đắp bằng tình yêu thương thật sự. Không ai có thể cắt đứt tình yêu của chàng trai với cô gái, trừ phi chàng trai không đủ sức để chứng minh cho gia đình thấy được rằng: “Hình thức không quan trọng, địa vị xã hội không quan trọng. Điều có ý nghĩa trong anh lúc này là sự dịu dàng, tâm hồn trong sáng, sự hiền lành và tình yêu của cô gái với anh”. Nỗ lực phấn đấu cho tình yêu của mình đến một ngày nào đó những bậc làm cha mẹ sẽ cảm thông và ưng thuận. Tình yêu trải qua thử thách mới thực sự vững bền và vĩnh cửu.
Đó là những cảm nhận của em khi đọc bài thơ của thầy. Em không biết có đúng với ý đồ sáng tác của thầy không nữa? Nhưng dù sao với bài thơ này, thầy đã cho em biết thêm một chân lý nữa trong tình yêu. Những gì em cảm nhận là chân thành, không phải khen cho qua chuyện. Tuy nhiên, nó chỉ mang tính chủ quan và bản thân em cũng chưa trải nghiệm nhiều trong tình trường mặc dù chỉ toàn thất bại trong tình yêu. Nếu có gì không đúng thầy hãy trao đổi thêm với em nha. Đây cũng là cách giúp em bồi dưỡng, rèn luyện thêm chuyên môn của mình. Em cảm ơn thầy đã tin tưởng và tạo điều kiện cho em trong suốt thời gian qua. Thầy không chỉ là một người thầy mà còn là người bạn lớn đối với em. Chúc thầy sức khỏe và sáng tác nhiều hơn nữa những tác phẩm có ý nghĩa. Em chờ sự phản hồi từ phía thầy. Tạm biệt thầy!
Trần Thị Phận( GV Lê Trung Kiên)
