Ngô Minh Hòa: Giáo sư Tiến sĩ Hồ Ngọc Đại

- Học là vì sự sống chứ không phải học để thi cử rồi làm quan, không phải học để đối phó và cũng không phải để khoe khoang.

Bộ Giáo dục cố chứng minh tiên đề không có thật

Bày tỏ suy nghĩ về đề án đổi mới chương trình – sách giáo khoa giáo dục phổ thông, GS.TSKH Hồ Ngọc Đại kể lại câu chuyện hồi ông còn làm giáo viên phổ thông từ những năm 1960, có một đề thi: Có hai cốc nước đầy như nhau. Thả hai con cá giống nhau, một con sống, 1 con chết, mỗi con vào 1 cốc nước. Cốc có con cá sống thì nước không bị trào ra, còn cốc kia thì nước trào ra. Giải thích vì sao?.

“Tôi có theo dõi các nhà khoa học tranh luận và gần hai năm sau thì mới có câu trả lời, đó là cả hai cốc nước đều bị trào ra. Suốt hai năm trời mới tìm ra câu trả lời là bởi vì không có ai làm thử cả, mà cứ giải thích, giả định mãi. Vậy là trước một tiên đề không có thật mà cứ bàn mãi về cái không có thật. Cái đề án cải cách giáo dục hiện nay cũng thế”, GS Đại chia sẻ.

GS Đại phân tích, chỉ cần tính từ thế kỷ 21, đứa trẻ sinh ra vào năm 2001 thì 2007 vào lớp 1 và tới 2019 thì đi bầu đại biểu quốc hội. Cứ như thế thì công dân Việt Nam thế kỷ 21 là sản phẩm chính cống của nền giáo dục.

“Từ thế kỷ 20 trở về trước thì trứng sẽ có những gì vịt có. Còn ở thế kỷ 21 này, nó có những gì mà bố nó chưa có, ông nó chưa có… tức là chưa từng có tiền lệ trước đây. Do đó, nó cần phải được hưởng một nền giáo dục chưa bao giờ có như ông cha nó, chứ không thể phiên phiến được. Vì có trẻ con mới mở trường, mới có thầy cô giáo, mới có hiệu trưởng, trưởng phòng giáo dục, giám đốc Sở, Bộ trưởng, Tiến sĩ, Giáo sư… Cuối cùng thì tất cả người lớn bàn với nhau lại bỏ rơi đứa trẻ con. Muốn làm gì thì làm, muốn đổi mới thế nào thì đổi mới, nay thế này mai thế kia, nhưng không hỏi trẻ con”, GS Đại đặt vấn đề.

GS.TSKH Hồ Ngọc Đại: Đi học mà đau khổ thì học làm gì? Ảnh: Ngọc Quang.

Nói như vậy là chúng ta phải căn cứ vào trẻ em hiện đại, là nhân vật lần đầu tiên xuất hiện trong lịch sử. GS Hồ Ngọc Đại nhắc lại lời của C.Mác đã nói rằng, nước Đức ngang hàng với thế giới về mặt triết học, nhưng không ai hiểu rằng nước đức thụt lùi về mặt lịch sử. Tư tưởng thì tiên tiến nhưng mà thực tế nước Đức lạc hậu.

“Việt Nam chúng ta bây giờ cũng vậy, nhìn về mặt triết học thì chúng ta ngang bằng lịch sử, nhưng thực chất là đang tụt lùi 1-2 thế kỷ”, GS Đại nhận định.

Thời gian vừa qua khi bàn về cải cách giáo dục, rất nhiều chuyên gia đã đề cập tới vai trò người thầy giữ một vị trí đặc biệt quan trọng cần phải được quan tâm đúng mức. Theo GS Hồ Ngọc Đại, trong thế kỷ 21 ngành nào cũng có biến đổi và biến đổi nhanh chóng, nhưng có một ngành mãi vẫn lạc hậu và không thay đổi gì hết (kể cả nguyên tắc lý thuyết) đó là sư phạm.

“Đi đến đâu tôi cũng kể lại câu chuyện ông bố Kennedy mở lớp dạy cho trẻ con và nói rằng, dòng họ Kennedy sẽ làm tổng thống nước Mỹ. Nếu không làm Tổng thống nước Mỹ mà làm bất cứ nghề gì, kể cả đó là nghề móc cống thì cũng là người móc cống giỏi nhất nước Mỹ. Điều đó có nghĩa là xã hội đòi hỏi sự chuyên nghiệp hóa, nhưng chúng ta hiện nay không có tính chuyên nghiệp gì cả.

Khi tôi đi nghiên cứu về tâm lý học, tôi thấy rất tự ái về nghề, vì rằng ai cũng làm giáo viên được cả, kể cả thất cơ lỡ vận có chữ là dạy được. Do đó, tôi muốn biến cái nghiệp vụ sư phạm thành công việc chỉ có thầy giáo mới làm được, ngoài ra không ai làm được", GS Đại nói.

Học vì sự sống chứ không phải để làm quan

Đề cập tới 3 phương án thi tốt nghiệp THPT mà Bộ Giáo dục mới công bố, GS Hồ Ngọc Đại cho rằng: “Thi cử 3 phương án, 2 phương án, 1 phương án đều tào lao cả, 30 phương án cũng tào lao, vì các anh cứ bàn nhau dứt khoát là phải thi, không ai nói tại sao phải thi, thi để làm gì. Khi 5% dân cư đi học thì ta phải thi để loại bỏ vì thế này thế khác. Khi 100% dân cư đi học thì việc học trở thành sức sống hàng ngày, thành lẽ sống của nó, thành cuộc sống của nó. Vậy tại sao lại có một lực lượng từ bên ngoài đánh giá và áp đặt nó? Chúng ta không lấy sự sống của trẻ em, không lấy cuộc sống của trẻ em, không lấy lẽ sống của trẻ em làm căn cứ, mà lại làm theo định kiến của chúng ta những người đã từng thi cử có bằng cấp cử, đó là một sai lầm.

Tôi muốn là tất cả chuyện thi cử phải xử lý lại, bởi vì 3 phương án hay 2 phương án đều là thừa nhận phải thi. Không thi cử gì hết, vì thi là hàng ngày, hàng giờ, hàng năm chứ đâu phải cứ đến lúc cuối cùng mới thi? Học là vì sự sống chứ không phải học để thi cử rồi làm quan, không phải học để đối phó, và cũng không phải để khoe khoang”.

GS Đại cũng đặt ra vấn đề, tư duy giáo dục hiện nay vẫn là tư duy cũ, vì vậy cần xét theo sự sống của trẻ em, sức sống của trẻ em, lẽ sống của trẻ em làm căn cứ, chứ không phải những suy nghĩ ảo tưởng nào đó để làm căn cứ. Vì sao học sinh nghỉ học? Là vì ở nhà vui hơn. Còn nếu ở trường vui hơn thì học sinh sẽ đi học. Đi học mà đau khổ thì học làm gì?

“Cách đây mấy chục năm khi tôi đưa ra những khẩu hiệu “đi học là hạnh phúc” – “mỗi ngày đến trường náo nức một ngày vui”, thì ai cũng bảo tôi nói toàn chuyện trên trời. Tôi đề nghị nhà nước cần nắm chắc tiểu học, vì đây là sự sống của đời người, là nền tảng của gia đình, là sức sống muôn đời của dân tộc. Tiểu học cần phải được ưu tiên tuyệt đối, không so sánh với ai cả. Chúng ta phải giữ lại hạnh phúc của đời người, giữ lại cái yên ấm của gia đình, giữ lại cái yên bình của xã hội. Tôi cũng đồng ý giữ hệ thống giáo dục phổ thông 10 năm, nhưng nên để tiểu học 6 năm cho các em vững vàng hơn. Nhà nước phải nắm chắc cái phần 10 năm ấy để giữ được nền tảng ổn định của xã hội”, GS Đại bày tỏ.